← Cumhuriyet Tarihi’ne dön
Türk Genelkurmayı; fotoğrafçı bilinmiyor / Wikimedia Commons · Public domain · PD-Ottoman ↗ Özel dosya · asker, lider, devlet kurucusu
Mustafa Kemal Atatürk
Atatürk’ün yaşamı yalnızca tek bir biyografi çizgisi değildir: geç Osmanlı dünyası, savaşlar, halk egemenliği fikri, Meclis siyaseti ve yeni bir devletin kurumsallaşması aynı hikâyede kesişir.
1881—10 Kasım 1938Selanik · Anadolu · Ankara · İstanbul
Harp Mecmuası’nın Aralık 1915 sayısında yayımlanan portre; Cumhuriyet öncesi askerî hizmet dönemi. 1923’teki ilan töreni değildir.
Bir bakışta
- Doğum
- 1881 · Selanik
- Millî Mücadele
- 1919—1922
- Cumhurbaşkanlığı
- 1923—1938
- Vefat
- 10 Kasım 1938 · Dolmabahçe
1881–1905 · Selanik'ten kurmay eğitimine
Mustafa Kemal'in hayatını, sonradan kazandığı unvanları çocukluğuna taşıyarak okumamak gerekir. 1881'de Osmanlı Selanik'inde, Ali Rıza Efendi ile Zübeyde Hanım'ın çocuğu olarak doğdu. Şehir bugün Yunanistan'daki Thessaloniki'dir; o yıllardaki devlet ve eğitim ortamı bugünkü sınırlarla aynı değildir. İlk öğrenimi ve Selanik Askerî Rüştiyesi, ardından Manastır Askerî İdadisi, farklı okul gelenekleriyle karşılaştığı bir yetişme çizgisi oluşturdu.
1899'da İstanbul'da Harbiye'ye girdi; 1902'de teğmen, 1905'te Harp Akademisi'nden kurmay yüzbaşı olarak mezun oldu. İki mezuniyeti tek tarih gibi yazmak, askerî okul ile kurmay uzmanlığı arasındaki farkı siler. Bu eğitim, yalnız disiplin değil; harita, personel, haberleşme ve harekâtın birlikte düşünülmesini gerektiriyordu. Sonraki komutanlık kararlarını bu meslekî birikimden ayrı bir doğuştan deha hikâyesine indirgememek önemlidir.
↑ Dosya içeriğine dön1905–1918 · Osmanlı subayı, farklı cepheler
Şam ve daha sonra Rumeli'deki görevler, Mustafa Kemal'in ilk çalışma alanlarıydı. Trablusgarp'ta 1911–1912 yıllarında Tobruk ve Derne çevresinde görev yaptı; Balkan savaşları ve Sofya askerî ataşeliği de meslek hayatının parçalarıydı. Bunlar Türkiye Cumhuriyeti'nin yürüttüğü savaşlar veya diplomatik görevler değildir. Cumhuriyet'in kuruluşuna götüren biyografiyi açıklasalar da her olay kendi Osmanlı bağlamında yer almalıdır.
1915'te Çanakkale'de önce 19. Tümen, ağustosta Anafartalar Grubu komutanlığı üstlendi. Deniz savunmasını yöneten kişiyle kara muharebelerindeki rolünü karıştırmayın. Sonraki Doğu ve Suriye cepheleri, savaşın bir tek yarımadadan ibaret olmadığını gösterir. Cephe başarısı ile Osmanlı Devleti'nin dünya savaşındaki genel yenilgisi ayrı sonuçlardır. Ayrıntılı Çanakkale dosyası komuta, arazi, ikmal ve insanî bedeli birlikte ele alır.
↑ Dosya içeriğine dön1919–1920 · Askerî görevden siyasî örgütlenmeye
19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışı, bir ordu müfettişi olarak Anadolu'ya gelişiyle başlayan, ardından resmî görev sınırlarını aşan siyasî örgütlenme sürecinin düğümüdür. Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleri, temsil mekanizmasının genişlemesi ve 27 Aralık'ta Ankara'ya gelişi aynı gün gerçekleşmiş bir kuruluş töreni değildir. Şehirleri ayrı dosyalarda okumak, yolculuğu bir harita üzerinde takip etmeyi sağlar.
23 Nisan 1920'de açılan Büyük Millet Meclisi, mücadeleye yasama ve hükümet merkezi kazandırdı. Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi; fakat hareketin diğer komutanlarını, yerel örgütlerini, milletvekillerini ve sivil emeğini dışlayan bir anlatı eksik kalır. Ankara'daki Birinci Meclis binası bu kurumlaşma çizgisinin mekânıdır. Meclisin açılmasıyla 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in ilanı farklı aşamalardır; iki tarih birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
↑ Dosya içeriğine dön1921–1923 · Başkomutanlık, barış ve cumhurbaşkanlığı
Meclis 5 Ağustos 1921'de başkomutanlık yetkisi verdi. Sakarya, geri çekilme ve savunmanın; 1922 Büyük Taarruzu ise hazırlanan taarruzun ayrı askerî problemidir. Mustafa Kemal'in başkomutanlığı, İsmet ve Fevzi paşaların görevleriyle aynı makam değildir. 19 Eylül 1921'de Gazi unvanı ve mareşal rütbesi verildi. Bu unvanların hangi dönemde kazanıldığını belirtmek, eski fotoğrafları ve belgeleri doğru adlandırmaya da yardım eder.
1922'de askerî üstünlüğün ardından Mudanya ateşkesi ve 1923 Lozan barışı geldi. Diplomatik görüşmeler, savaş alanındaki zaferin tek bir imzayla otomatik sonuca dönüşmesi değildir. 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı seçildi. Başkent Ankara'nın kabulü, Cumhuriyet'in ilanı ve cumhurbaşkanı seçimi bağlantılı, ancak ayrı kararlardır. Yasal değişiklikleri, tarihler kadar kurumlarıyla da izleyin.
↑ Dosya içeriğine dön1924–1934 · Eğitim, hukuk ve yurttaşlıkta değişim
3 Mart 1924'te öğretimin birleştirilmesi, eğitim kurumlarının yönetimini yeni devlet düzeni içinde ele aldı. 1928 harf değişimi ve Millet Mektepleri, yeni yazıyı öğrenmek için yetişkinlere de uzanan bir örgütlenme gerektirdi. Bir kanunun çıkması ile herkesin bir anda okuryazar olması aynı şey değildir. Öğretmen, kitap, derslik ve günlük uygulama dönüşümün somut araçlarıydı; sonuçları bölge ve kuşaklara göre farklı ilerledi.
1926 Medeni Kanunu ve kadınların siyasî haklarının aşamalı genişlemesi, yurttaşlığın gündelik hayatla bağını gösterir. Belediye seçimleriyle başlayan süreç 1934'te milletvekili seçme ve seçilme hakkına ulaştı; 1935 seçimleri bunun Meclis'teki temsil aşamasıdır. Kadınların kendi örgütlenmesini ve emeğini görünmez kılan yalnız bir armağan dili yeterli değildir. Hukuken tanınan hakla toplumun her kesiminde eşit imkâna ulaşmak arasındaki fark korunmalıdır.
↑ Dosya içeriğine dön1924–1937 · Üretim, bankacılık ve örnek çiftlikler
İş Bankası'nın 26 Ağustos 1924'te kurulması, ekonomik bağımsızlık hedefinin finansman boyutunu görünür kılar. Bankanın kurumsal tarihçesi kuruluşu Atatürk'ün yönlendirmesiyle ilişkilendirir; ilk genel müdür Celal Bayar'dır. Cumhurbaşkanı, banka yöneticisi, mühendis ve işçi aynı işi yapmıyordu. Fabrika ve banka tarihini yalnız açılış fotoğrafıyla anlatmak yerine sermaye, üretim, tedarik ve çalışanların rollerini birbirine bağlamak gerekir.
1925'te kurulan Orman Çiftliği, tarımsal deneme, hayvancılık ve gıda işleme çalışmalarını bir araya getirdi. 11 Haziran 1937 bağış belgesi, çiftlikleri tesis, hayvan ve demirbaşlarıyla Hazine'ye devretme iradesini kaydeder. Çiftliği tek başına bütün Türkiye tarımının verim ölçüsü sayamayız. Bu örnekten hareketle tarım, fabrikalar ve millî bankacılık dosyalarına geçin: kurumun kurulması, üretime başlaması ve sonradan aldığı statü ayrı tarihler olabilir.
↑ Dosya içeriğine dön1927–1934 · Nutuk, kamusal dil ve Atatürk adı
15–20 Ekim 1927'de okunan Nutuk, 1919'dan 1927'ye uzanan olayların Mustafa Kemal tarafından yapılan siyasî değerlendirmesidir. Belge içerir ve birinci elden temel bir kaynaktır; fakat tarafsız, bütün aktörlerin aynı ölçüde konuştuğu bir ansiklopedi değildir. TBMM Kütüphanesi'ndeki 1927 baskısı, özgün dil ve sayfa düzenini incelemek için değerlidir. Gençliğe Hitabe, eserin sonundaki çağrıdır; ayrı dosyada metin ve tarihsel bağlamla birlikte okunabilir.
29 Ekim 1933'teki Onuncu Yıl Nutku ise Nutuk'un kısaltılmış aynı konuşması değildir: Cumhuriyet'in onuncu yılı için farklı bir hitaptır. 1934 Soyadı Kanunu genel bir düzenlemeydi; Meclisin 24 Kasım'da Mustafa Kemal'e Atatürk soyadını vermesi ayrıca gerçekleşti. Bugün bütün hayatına Atatürk adıyla gönderme yapılabilir, ancak 1915 veya 1919 tarihli belgenin o dönemde hangi adla düzenlendiğini korumak arşiv okumayı daha doğru kılar.
↑ Dosya içeriğine dön1936–1939 · Diplomasi ve yaşamının tarih sınırı
20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Sözleşmesi, Boğazlar rejimini diplomatik müzakereyle değiştirdi. Anlaşmayı, bütün dış politika sorunlarını tek kişinin bir sözüyle çözdüğü sınırsız bir yetki gibi sunmak doğru değildir. Ticaret ve savaş gemileri, barış ve savaş koşulları gibi ayrımlar sözleşmenin düzenleme konusudur. Dış politika dosyası bu ayrımları daha ayrıntılı ele alır; burada biyografinin diplomatik çizgisi gösterilir.
Atatürk 10 Kasım 1938'de, saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda vefat etti. Hatay'ın 1939'da Türkiye'ye katılması onun sağlığında tamamlanmış bir olay değildir. Aynı şekilde İkinci Dünya Savaşı yıllarındaki hükümet kararları, 1938'de ölen Cumhurbaşkanı'nın doğrudan icraatı olarak yazılamaz. Barış ve güvenlik yaklaşımının etkisini anlatırken İsmet İnönü döneminin kendi kararlarını ve koşullarını ayrı incelemek gerekir.
↑ Dosya içeriğine dön1938'den bugüne · Hatıra ile tarih arasında
Atatürk'ün naaşı önce Ankara Etnografya Müzesi'nde geçici olarak muhafaza edildi; 10 Kasım 1953'te Anıtkabir'e nakledildi. Ölüm, ilk Ankara töreni ve Anıtkabir'e nakil aynı tarih değildir. Bir ziyaretçi için Dolmabahçe, Birinci Meclis, Etnografya Müzesi ve Anıtkabir farklı dönemlere açılan kapılardır. Güncel giriş ve erişim koşullarını kurumdan kontrol edin; tarihî bir fotoğraf bugünkü ziyaret düzenini kanıtlamaz.
Bu yaşam öyküsü, Cumhuriyet atlasının girişidir; diğer dosyaların yerine geçen sınırsız bir özet değildir. Savaşta harita ve emir, reformda kanun ve uygulama, ekonomide kurum ve üretim, anmada ise görüntünün tarihi sorulmalıdır. Fotoğrafın katalog kaydı, belgeselin yayın tarihi ve anlattığı olayın tarihi farklı olabilir. Bu ayrımları korumak Atatürk'ün önemini azaltmaz; yaşamını, birlikte çalıştığı insanları ve Cumhuriyet'in kurumlarını daha anlaşılır kılar.
↑ Dosya içeriğine dönAtatürk kitaplığı: yetişme, egemenlik, devrimler ve modernleşme
Atatürk kitaplığı
Bir yaşamı üç derinlikte okuyun
Biyografiyi askerî yetişme, millî egemenlik ve Cumhuriyet’in kurumları eksenlerinde ayrıntılandıran özel dosyalar.
Atatürk dönemi · ortak hafıza ve modernleşme
Sözden kuruma, bağımsızlıktan kalkınmaya
İstiklâl Marşı, Gençliğe Hitabe, Onuncu Yıl Nutku ve Andımız: metinleri, anlamları ve tarihleri; fabrikalar, çiftlikler, bankalar, demiryolları, bilim kurumları ve barış diplomasisiyle birlikte keşfedin.
01
Cumhuriyet’in metinleri ve ortak hafıza
12 Mart 1921İstiklâl Marşı: bir milletin ortak sözüMetni ve açıklamaları oku →
20 Ekim 1927Gençliğe Hitabe: Cumhuriyet’i koruma sorumluluğuMetni ve açıklamaları oku →
1933’ten bugüne · metin ve hafızaAndımız: tarihi, anlamı ve tam metniMetni ve açıklamaları oku →
29 Ekim 1933Onuncu Yıl Nutku: yapılanlar ve yapılacaklarMetni ve açıklamaları oku →
02
Modernleşmenin kurumları
17 Şubat—4 Mart 1923İzmir İktisat Kongresi ve ekonomik bağımsızlıkLozan görüşmeleri sürerken çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcilerinin yeni devletin ekonomik hedeflerini tartışması.
Keşfet →
26 Ağustos 1924—1938Millî bankalar, kredi ve para egemenliğiİş Bankası, Merkez Bankası, Sümerbank, Etibank, Halkbank ve yeniden yapılanan Ziraat Bankasının farklı görevleri.
Keşfet →
1924—1938Demiryolları, limanlar ve ülkenin bağlanmasıYabancı imtiyazlı hatların millîleştirilmesi ve üretim bölgelerini merkezlere bağlayan yeni hatlar.
Keşfet →
17 Şubat 1925—1937Tarımda vergi, bilim, çiftlik ve kooperatiflerAşarın kaldırılması, model çiftlikler, bilimsel eğitim, tohum ve hayvan ıslahı ile kredi arayışı.
Keşfet →
1933—1938Sanayi planları, fabrikalar ve üretim şehirleriSümerbank’tan Nazilli’ye; dokuma, kâğıt, cam, maden ve enerji yatırımlarının planlı sanayileşmedeki yeri.
Keşfet →
1924—1938Eğitim, bilim, sağlık, kültür ve kamusal hayatEğitim birliği, yeni alfabe, yükseköğretim, hıfzıssıhha, müze, konservatuvar ve ölçü standartlarının ortak modernleşme çizgisi.
Keşfet →
1932—23 Şubat 1945“Yurtta sulh” çizgisi ve İkinci Dünya SavaşıMilletler Cemiyeti, Balkan Antantı, Montrö ve Sadabad’dan İnönü hükûmetinin savaş dışı kalma diplomasisine uzanan devamlılık ve ayrım.
Keşfet →Dönüm noktalarını birlikte okuyun
- 1881
Selanik'te doğum
Osmanlı Selanik'i; biyografide doğum yılı verilir, sonradan benimsenen anma günü çağdaş bir doğum kaydı gibi sunulmaz.
- 1899–1905
Harbiye ve Harp Akademisi
1902 teğmenlik mezuniyeti ile 1905 kurmay yüzbaşılık mezuniyeti farklı eğitim aşamalarıdır.
- 1911–1913
Trablusgarp, Balkanlar ve Sofya
Savaş görevleri ve ardından askerî ataşelik, Cumhuriyet öncesi Osmanlı meslek hayatına aittir.
- 1915
Çanakkale kara cephesi
19. Tümen ve sonra Anafartalar Grubu; 18 Mart deniz savunmasından farklı komuta sorumluluğu.
- 19 Mayıs–27 Aralık 1919
Samsun'dan Ankara'ya
Genelge, kongreler ve temsil örgütlenmesi, birbirini izleyen ayrı siyasî adımlardır.
- 23 Nisan 1920
Büyük Millet Meclisi
Ankara'da yasama ve hükümet merkezi; Mustafa Kemal Meclis Başkanı seçildi.
- 5 Ağustos–19 Eylül 1921
Başkomutanlık ve Sakarya
Meclisin verdiği yetki, Sakarya muharebesi, ardından Gazi unvanı ve mareşal rütbesi.
- 1922–29 Ekim 1923
Taarruzdan Cumhuriyet'e
Askerî zaferi ateşkes ve barış görüşmeleri izledi; Cumhuriyet ilanıyla ilk cumhurbaşkanlığı başladı.
- 1924–1928
Kurumsal ve eğitsel dönüşüm
Öğretimin birleştirilmesi, İş Bankası, çiftlik ve yeni harfler farklı alanlarda, farklı tarihlerde gelişti.
- 1927 ve 1933
İki farklı konuşma
Nutuk ve Onuncu Yıl Nutku ayrı eserler ve ayrı tarihsel bağlamlardır.
- 1934
Siyasî haklar ve soyadı
Kadınların milletvekili seçme ve seçilme hakkı ile Atatürk soyadı, ayrı yasal adımlardır.
- 1936–1937
Montrö ve çiftlik bağışı
Boğazlar sözleşmesi 1936'da; çiftliklerin Hazine'ye bağış belgesi 11 Haziran 1937'de.
- 10 Kasım 1938 / 10 Kasım 1953
Vefat ve Anıtkabir'e nakil
Dolmabahçe'deki ölüm ile on beş yıl sonraki nakil aynı olay değildir; Hatay'ın katılması da 1939'dadır.
Arşiv ve belgeselle derinleşin
TRT Haber
Cumhuriyet'in ilanına giden süreç · TRT Arşiv görüntüleri
29 Ekim 2020'de yayımlanan kamuya açık tarih haberi. Sonradan hazırlanmış anlatımı dönem görüntüleriyle birlikte izleyin; yayın günü görüntülerin çekim tarihi değildir. Film, ilgili savaş ve Meclis dosyalarının yerini tutmaz.
Resmî yayında izle ↗Cumhuriyet · @CumhuriyetAtaturk
Anıtkabir: Atatürk'ü anmak · Cumhuriyet kanalı
Yayıncının kamuya açık kanalında 21 Ekim 2020'de yayımlanmış anma videosu. Anıtkabir ve ortak hafıza bağlamı için izleyin; 1938'deki cenazenin veya 1953 naklinin çağdaş belgesi olarak sunulmaz.
Oynatıcıyı yüklemeyi seçerseniz YouTube’a bağlanılır ve IP adresiniz gibi teknik veriler Google ile paylaşılır. Otomatik oynatma kapalıdır. Bu seçim çerez tercihlerinizi değiştirmez. Yayıncı bölge veya gömme kısıtlaması uygulayabilir; aşağıdaki resmî bağlantı alternatif izleme yoludur.
Desteklenen YouTube yayınlarını oynatıcıyı yüklemeyi seçerek burada izleyebilirsiniz. Videolar sunucumuzda kopyalanmaz. Arşiv görüntülerini üretim tarihleri ve anlatıcının bakış açısıyla birlikte değerlendirin; resmî yayın bağlantısı alternatif izleme yolu olarak korunur.
Sorular ve tarihsel ayrımlar
19 Mayıs kesin doğum tarihi midir?
Doğum yılı 1881 olarak verilir. 19 Mayıs'ın doğum günü olarak benimsenmesi, Millî Mücadele'nin başlangıcıyla kurulan sembolik bağdır; bu sayfa onu doğum anında tutulmuş kesin gün kaydı gibi kullanmaz. Resmî kısa biyografilerde bile tarih düzeyi değişebilir; yıl ile sonradan kabul edilen anma günü ayrılmalıdır.
Atatürk bütün savaşları tek başına mı yönetti?
Hayır. Osmanlı ve Cumhuriyet dönemleri, cepheler ve komuta kademeleri ayrıdır. Çanakkale'deki tümen ve grup komutanlığı ile Millî Mücadele'deki başkomutanlık farklı sorumluluklardır. Komutanlar, Meclis, yerel örgütler, askerler ve sivil destek, olayların açıklanması için birlikte görünür olmalıdır.
Nutuk ile Onuncu Yıl Nutku aynı eser mi?
Hayır. Nutuk 1927'de okunmuş, 1919–1927 dönemine ilişkin uzun siyasî tarih anlatısıdır; Gençliğe Hitabe sonunda yer alır. Onuncu Yıl Nutku 29 Ekim 1933'te Cumhuriyet'in onuncu yılı için yapılan farklı konuşmadır. Metinleri aynı başlık altında birleştirmek tarihlerini ve amaçlarını karıştırır.
Hatay ve İkinci Dünya Savaşı bu biyografide nasıl yer alır?
Hatay sürecindeki Atatürk dönemi diplomasi girişimleri anlatılabilir; fakat katılma 1939'da, ölümünden sonradır. Dünya savaşının başlayışı ve Türkiye'nin savaş yıllarındaki politikası da sonraki yönetimin kronolojisine aittir. Bir yaklaşımın mirası ile daha sonra alınan doğrudan hükümet kararı aynı şey değildir.
Arşiv notu
Bağlamı genişleten arşiv kareleri
Cumhuriyet Atlas
Hikâyeye buradan devam edin
29 Ekim 1923—10 Kasım 1938
Atatürk dönemi inkılapları
Hukuk, eğitim, yazı, yurttaşlık ve gündelik yaşamda yeni kurumların kurulması.
Keşfet →
13 Ekim 1923
Ankara’nın başkent oluşu
Millî Mücadele’nin fiilî merkezinin yeni devletin anayasal başkenti olarak belirlenmesi.
Keşfet → 29 Ekim 1923
Cumhuriyet’in ilanı
1920’den beri gelişen millî egemenlik düzeninin adının Cumhuriyet olarak konması.
Keşfet →Cumhuriyet
Hikâyeyi bir de izleyin
Kanalımızdan seçkiler. İzleyin, ilgili dosyalara geçin, keşfetmeye devam edin.
Video kütüphanesinin tamamı →
3:14
Atatürk ve hatırası
Anıtkabir: Atatürk’ü anmak
Anıtkabir ve Atatürk’ün hatırası üzerine görsel bir anma. İzledikten sonra yaşam öyküsüne ve 10 Kasım dosyasına geçin.
İzle ve keşfet →
12:34
Atatürk ve hatırası
Atatürk ve umut üzerine bir anlatı
Atatürk ve umut teması etrafında hazırlanmış kanal anlatısı; tarihî bağlam için yaşam öyküsü ve Gençliğe Hitabe dosyalarıyla bağlantılı.
İzle ve keşfet →
1:33
Atatürk ve hatırası
Atatürk: siyah-beyaz görüntüler
Kanalın siyah-beyaz Atatürk görüntüleri seçkisi. Hareketli görüntüden kronolojik yaşam öyküsüne geçin.
İzle ve keşfet →Belge ve kaynaklar21 kaynak
Bu sayfadaki kronoloji ve yorum çerçevesini doğrulamak için kullanılan resmî başvuru noktaları.
- Atatürk, Gazi Mustafa Kemal ↗Atatürk Ansiklopedisi
Yaşam, görevler ve liderlik kronolojisi.
- Mustafa Kemal Atatürk ↗Millî Savunma Bakanlığı
Askerî görevler ve biyografik kayıtlar.
- Atatürk'ün eğitim ve öğretim gördüğü kurumlar ↗Atatürk Ansiklopedisi
Okullar ve kurmay eğitiminin sıralaması.
- Cumhuriyetin ilanı ↗Atatürk Ansiklopedisi
Hükûmet bunalımı, anayasa değişikliği ve ilk cumhurbaşkanının seçimi.
- MSB · Atatürk kronolojisi ↗ata.msb.gov.tr
- MSB · Harp Akademisindeki öğrenimi ↗ata.msb.gov.tr
- MSB · Millî Mücadele ve önceki askerî görevler ↗ata.msb.gov.tr
- TBMM · Kurtuluş Savaşı Müzesi ve Birinci Meclis ↗www.tbmm.gov.tr
- ATAM · Tevhid-i Tedrisat Kanunu ↗www.ataturkansiklopedisi.gov.tr
- ATAM · Millet Mektepleri ↗ataturkansiklopedisi.gov.tr
- ATAM · Atatürk döneminde kadın hakları ↗ataturkansiklopedisi.gov.tr
- ATAM · Kadın temsiliyeti ve 1935 seçimleri ↗ataturkansiklopedisi.gov.tr
- İş Bankası · Kuruluş tarihi ↗www.isbank.com.tr
- Atatürk Orman Çiftliği · Tarihçe ve 11 Haziran 1937 bağış belgesi ↗www.aoc.gov.tr
- ATAM · Nutuk'un hazırlanması ve okunması ↗www.ataturkansiklopedisi.gov.tr
- TBMM Kütüphanesi · Nutuk, 1927 baskısı ↗acikerisim.tbmm.gov.tr
- ATAM · Onuncu Yıl Nutku ↗ataturkansiklopedisi.gov.tr
- ATAM · Soyadı Yasası ↗atam.gov.tr
- ATAM · Montrö Boğazlar Sözleşmesi ↗ataturkansiklopedisi.gov.tr
- ATAM · Atatürk'ün naaşının Anıtkabir'e nakli ↗ataturkansiklopedisi.gov.tr
- Türk Dünyası Ansiklopedisi · Hatay Devleti, 1938–1939 ↗turkdunyasiansiklopedisi.gov.tr